W poniższym artykule umieściłam kilka praktycznych wskazówek dla Was Rodzice. Być może zastanawiacie się, co zrobić, aby Wasze dzieci były jeszcze grzeczniejsze i częściej Was słuchały. Mam nadzieję, że po przeczytaniu artykułu będziecie mieli więcej nowych pomysłów na współpracę z Waszymi pociechami.

Przede wszystkim zwracając dzieciom uwagę, postarajcie skupić się na pojedynczym zachowaniu i kontekście tego zachowania. Jeśli to możliwe nie używajcie słów typu: „nigdy”, „zawsze”, „jak zwykle”, „znowu”, „oczywiście”. Słysząc takie słowa dzieci nawet nie dopuszczają do siebie możliwości, że mogą zachowywać się inaczej. W głowie małego człowieka pojawia się refleksja, że skoro „zawsze taki był”, „nigdy nie zachowywał się inaczej” i „jak zwykle jest niegrzeczny”, to nie potrafi zmienić swojego zachowania, nie ma na to szansy. Dlatego też warto się skupić nad okolicznościami pojedynczego zachowania dziecka, czyli gdzie miało miejsce dane zachowanie, co konkretnie zrobiło dziecko i jakie reguły złamało swoim zachowaniem. Zamiast informować dziecko, że było niegrzeczne, możemy powiedzieć: „Dziś na placu zabaw znów nie ładnie przepychałeś się na zjeżdżalni. Umawialiśmy się, że nie będziesz tego robił. W związku z tym, tak jak się umawialiśmy nie idziemy dzisiaj na lody”.

Powyższy cytat nawiązuje do kolejnych dwóch ważnych elementów efektywnej współpracy z dziećmi, czyli: ustalania reguł i konsekwencji w egzekwowaniu tych reguł.

Postarajcie się, aby reguły zachowania były:

  • podawane przed tym, kiedy dziecko zaangażuje się w zachowania niepożądane – wtedy istnieje większe prawdopodobieństwo, że zrozumie, co do niego mówimy i łatwiej przyswoi reguły. Co więcej wymyślając reguły naprędce, kiedy dziecko, np. już leży na podłodze i płacze sami nie dajemy sobie szansy na konsekwentne ich przestrzeganie, gdyż porządek sekwecji: reguły -> zachowanie -> nagroda lub kara zostaje zaburzony. W tym przypadku reguły nakładają się w czasie z zachowaniem.
  • konkretne – miały jak najmniej słów i dotyczyły konkretnego zachowania. Wypowiedź brzmiącą: „ Musisz być dzisiaj grzeczny w szkole, bo pani znów się zdenerwuje i wpisze ci uwagę, a potem za miesiąc na wywiadówce dowiedzą się o tym wszyscy rodzice” możemy zastąpić następującą: „Umawiamy się, że jeśli będziesz dziś pisał na lekcji języka polskiego, pójdziemy po szkole na zakupy”.
  • przekazywane spokojnym tonem, kiedy widzimy, że dziecko słucha uważnie. Konieczne jest utrzymywanie kontaktu wzrokowego z dzieckiem.
  • wsparte pomocami wizualnymi – możemy dziecku narysować schemat, spisać z nim kontrakt.
  • formułowane na bazie zdań twierdzących – uzasadnieniem może być następujący cytat: „Na negacji trudno jest budować świadomość tego, co jest dobre”. Oczywiście bywają zakazy, których nie można przeformułować na zdanie twierdzące. Ważne jest to, żebyśmy mieli świadomość tego, że warto ich unikać.
  • adekwatne do obecnych możliwości dziecka – krótko mówiąc nagroda powinna być dla dziecka osiągalna. Jest to ważne w szczególności, kiedy zależy nam na tym, żeby dziecko nauczyło się naszej konsekwencji, ponieważ konsekwencja nie występuje tylko wtedy, kiedy karzemy dziecko, ale także wtedy, kiedy je nagradzamy.

I tak oto przeszliśmy do kolejnego elementu, którym jest konsekwencja w egzekwowaniu reguł. Co takiego powinniśmy robić, aby kary i nagrody działały?

Aby kara była skuteczna stosujmy ją:

  • jak najszybciej po nieprawidłowym zachowaniu – oczywiście trudno jest utrzymać ten warunek, kiedy dziecko złamie reguły, np. w szkole. Jednak można wyegzekwować karę zaraz po przyjściu ze szkoły, a nie np. w weekend.
  • z odpowiednim wyjaśnieniem dla dziecka – jakiego zachowania dotyczy i jaka reguła została złamana.
  • w spokojnej atmosferze – bez podniesionego tonu, awantury.
  • przy ignorowaniu zachowań towarzyszących wykonywaniu kary, np. dąsanie się, jęczenie, wykrzywianie się, krótkie napady płaczu – nie patrzymy na dziecko nie komentujemy. Wystarczy abyśmy raz ulegli takim zachowaniom, by dziecko spostrzegło je jako skuteczny środek do uniknięcia kary, a co za tym idzie intensyfikowało podobne zachowanie przy kolejnym karaniu.

Aby nagroda była skuteczna stosujmy ją:

  • nawet w przypadku drobnych zachowań prawidłowych.
  • również kiedy oczekiwaliśmy, że dziecko będzie grzeczne.
  • nawet kiedy dziecko nie wykona zadania na 100 procent, a widzimy jego zaangażowanie. Jeśli nie możemy nagrodzić wykonania, zawsze pozostaje nam zwrócenie pozytywnej uwagi na starania dziecka.
  • z dużą ilością entuzjazmu i uwagi.
  • często – według naukowców, aby nagradzanie prawidłowych zachowań przynosiło efekty powinno być 1,5 raza częstsze niż karanie.

Po przeczytaniu tej części możecie mieć wątpliwości gdzie między nagrodami i karami znaleźć miejsce na zaspokojenie potrzeb emocjonalnych dziecka? W jaki sposób zaspokoić te potrzeby, tak, żeby dziecko nie zapominało o regułach? Z pewnością nie są to łatwe pytania. Postaram się na nie odpowiedzieć dla Was Rodzice już wkrótce.

A na zakończenie proponuję ćwiczenie: Proszę abyście spróbowali przeformułować tytułowe zdanie tego artykułu, biorąc pod uwagę propozycje, które umieściłam powyżej. Zapraszam do dyskusji.

Opracowała: Katarzyna Grabowska – psycholog